Charleroi beste leerling van de Europese klas? Enige nuancering graag!

Ryanair-topman Michael O'Leary verklaarde in een interview met weekblad Paris Match dat de luchthaven van Charleroi een voorbeeld is geworden voor veel luchthavens in Europa (cf. persbericht Belga 3 november 2011). Hij prees de Waalse dynamiek en noemde Charleroi "de beste leerling van de klas" in Europa voor zijn eigen luchtvaartmaatschappij. Het succes van Charleroi schrijft hij toe aan het lageprijzenconcept van Ryanair.

Deze uitspraken doen de waarheid geweld aan. Als lid van de transportcommissie in het Europees Parlement, buig ik mij al twee jaar over het dossier van de luchthaven van Charleroi. Sta mij dus toe enkele kanttekeningen te plaatsen bij de verklaringen van Mr. O'Leary.

Uitgangspunt: Charleroi is speler van Europees formaat

Eerst en vooral bewijzen de uitspraken van de Ryanair-topman dat de luchthaven van Charleroi niet langer een kleinschalige regionale luchthaven is. Dat is niet onbelangrijk.
Cijfers tonen inderdaad aan dat de luchthaven van Charleroi op een mum van tijd uitgroeide tot een Europese sterspeler. Logischerwijs zou dit moeten impliceren dat Charleroi ook de verantwoordelijkheden en lasten draagt die samengaan met deze nieuw verworven status van sterspeler. Maar precies daar blijkt het schoentje te wringen. We stellen immers vast dat Charleroi nog tal van voordelen geniet die eigenlijk enkel toekomen aan kleine regionale luchthavens. Voordelen ook die een rechtstreekse concurrent als Zaventem niet krijgt.

Transparante en eerlijke concurrentie?

Het meest frappante voorbeeld hiervan is het feit dat Charleroi, in tegenstelling tot Zaventem, geen cent hoeft te betalen voor de kosten van de luchtverkeersleiding. Belgocontrol verleent deze dienst gratis in Charleroi. De Europese wetgeving staat een dergelijke vrijstelling toe op 2 voorwaarden: het moet gaan om kleine luchthavens (met minder dan 50.000 bewegingen per jaar) en de lidstaten moeten een transparant overzicht bieden van de luchthavens die worden vrijgesteld. België weigert dit echter en houdt de lippen stevig op elkaar als het om Charleroi gaat. De Europese Commissie pikt dit uiteraard niet en startte een inbreukprocedure op: wil België een zaak voor het Europees Hof van Justitie vermijden, dan moet het binnen de 2 maanden de nodige gegevens aan Europa overmaken. De twijfels van Europa zijn m.i. gegrond: wie kan men immers nog wijsmaken dat Charleroi, met ruim 5 miljoen passagiers in 2010, de 50.000 grens niet bereikt?

Waarom is de kwestie van de kosten voor verkeersleiding zo belangrijk? Doordat Charleroi is uitgegroeid van een kleine tot een grote Europese speler, treedt het in rechtstreekse concurrentie met Zaventem. In die context, ruikt de gratis dienstverlening van Belgocontrol aan Charleroi naar concurrentievervalsing: het concrete gevolg is immers dat het tarief kunstmatig hoog wordt gehouden voor de luchtvaartmaatschappijen die vliegen vanop Zaventem.

Hoewel staatssecretaris Schouppe de scheefgetrokken situatie tussen Charleroi en Zaventem erkent, doet hij er niets aan om een gelijk speelveld te creëren. Integendeel. Het Koninklijk Besluit over de heffingen voor luchtvaartnavigatiediensten dat Schouppe op 12 september indiende lost niets op. Charleroi blijft genieten van de gratis diensten van verkeersleider Belgocontrol en bovendien zorgt de nieuwe tariefformule voor de heffingen op Zaventem ervoor dat de kosten voor de luchtvaartmaatschappijen op korte termijn zullen stijgen.
Overigens wordt de concurrentiepositie van Zaventem ook via andere maatregelen ondermijnd ten voordele van Charleroi: de boetes voor geluidsnormen die sinds kort door het Brussels Hoofdstedelijk Gewest geïnd worden, getuigen hiervan evenals het voorstel van formateur Di Rupo om een belasting te heffen op first class en business class tickets, wat enkel Zaventem treft en Charleroi buiten schot laat.

Europa voert tenslotte ook een onderzoek naar staatssteun aan Charleroi waarover later dit jaar een uitspraak volgt.

Een grondige analyse toont dus aan dat het "succesverhaal" van Charleroi heel andere oorzaken heeft dan louter het lageprijzenconcept van Ryanair. Het is dan ook bijzonder cynisch van Mr. O'Learly om dit model te willen verkopen als Europees na te volgen voorbeeld.
Ik stel mijn hoop op Europa om paal en perk te stellen aan de oneerlijke concurrentie die Charleroi met hulp van de Belgische regering kan voeren. Gezien haar non-optreden in dit dossier de voorbije jaren, valt de bereidheid van de Belgische regering om deze scheefgetrokken situatie recht te zetten inderdaad te betwijfelen. We weten intussen immers allemaal wie de plak zwaait in de federale regering. Dit dossier is een goed voorbeeld van een "compromis à la belge" waarbij de Vlamingen in de greep van de PS, het gelag betalen.